Walerij Legasow: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 21:27, 10 cze 2019

Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".

Walerij Aleksijewicz Legasow (ros. Валерий Алексеевич Легасов; ur. 1 września 1936 w Tule, zm. 27 kwietnia 1988 w Moskwie) – radziecki chemik nieorganiczny, członek Akademii Nauk ZSRR (1981), pierwszy zastępca dyrektora Instytutu Energii Atomowej im. I. Kurczatowa (1984-1986), ekspert naukowy komisji śledczej do zbadania przyczyn awarii Czarnobylskiej^[1][2].

Życiorys

Urodził się 1 września 1936 w Tule w rodzinie robotników. W latach 1949-1954 uczył się w szkole nr 56 w Moskwie (od szóstej klasy). W 1952 jako uczeń ósmej klasy został sekretarzem szkolnego komitetu Komsomołu. W tym okresie na nowo formułowano jego statut. Sam Legasow zgłosił własny projekt statutu, kładący dużo większy nacisk na formy demokratyczne^[3]. W 1954 ukończył szkołę średnią uzyskując złoty medal^[4]. Rok ten w historii szkoły nazwany został złotym rokiem gdyż złoty medal uzyskało ośmioro uczniów. Zdobycie tego wyróżnienia umożliwiało dostanie się do każdej szkoły wyższej na terenie ZSRR^[3]. Obecnie szkoła została nazwana jego imieniem, a jego popiersie wykonane z brązu znajduje się przy jej wejściu^[5].

Od 1959 członek KPZR^[6]. W 1961 ukończył Moskiewski Instytut Inżynierii Chemicznej im. D. I. Mendelejewa którego absolwenci zostawali specjalistami w sektorach energetycznych i jądrowych^[3]. Następnie podjął zatrudnienie w Syberyjskim Kombinacie Chemicznym w Siewiersku^[3][4]. Od 1962 pracował w szkole podyplomowej w Zakładzie Fizyki Molekularnej Instytutu Energii Atomowej im. I. Kurczatowa, jako młodszy i starszy badacz a następnie naczelnik laboratorium. W 1967 obronił pracę magisterską na temat syntezy związków gazów szlachetnych i badania ich właściwości. W 1972 w wieku 36 lat obronił pracę doktorską (doktor nauk chemicznych) i został mianowany zastępcą dyrektora do pracy naukowej Instytutu Energii Atomowej^[3][4].

Jesienią 1976 był jednym z inicjatorów i twórców Laboratorium Środków Bezpieczeństwa w IAE^[4]. W latach 1978–1983 był profesorem w Moskiewskim Instytucie Fizyki i Technologii a od 1983 aż do śmierci pracował na Wydziale Chemii Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego i kierował wydziałem radiochemii i technologii chemicznej. W 1976 został wybrany członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR a w 1981 jej pełnoprawnym członkiem w Katedrze Chemii Fizycznej i Technologii Materiałów Nieorganicznych^[4]. Od 1983 był pierwszym zastępcą dyrektora Instytutu Energii Atomowej I. Kurczatowa^[7].

Osiągnięcia naukowe

Legasow był światowej sławy naukowcem w dziedzinie stosowania metod jądrowych i plazmowych do syntezy i badania właściwości nowych związków z pierwiastkami w nienormalnie wysokich stanach utleniania; technologi jądrowej i plazmowej; technologi oszczędzania energii i energii wodorowej. Pod jego kierownictwem powstała szkoła naukowa chemii nieorganicznej - chemia gazów szlachetnych. Wyniki tych prac w światowej nauce znane są jako efekt Bartletta-Legasowa. W 1976 za wkład przy tworzeniu nowego kierunku w dziedzinie chemii i technologii - syntezę związków gazu szlachetnego, otrzymał Nagrodę Państwową ZSRR^[4]. W 1984 za serię badań nad wykorzystaniem związków gazów szlachetnych i innych związków zawierających fluor w specjalnych dziedzinach nauki i technologii, zdobył Nagrodę Lenina^[4].

Koncepcja bezpieczeństwa jest kolejnym ważnym obszarem działalności twórczej Legasowa. Jego obszar badań koncentrował się na potrzebach nowej metodologii bezpieczeństwa. Uważał, że konieczne jest sformułowanie nowych zasad bezpieczeństwa i nowoczesnej metodologii, aby to zapewnić bezpieczną eksploatację urządzeń jądrowych.

Katastrofa czarnobylska

26 kwietnia został mianowany w charakterze eksperta z ramienia Instytutu Energii Atomowej członkiem komisji śledczej do zbadania przyczyn awarii Czarnobylskiej. Mimo że z wykształcenia nie był fizykiem jądrowym to specjalizował się w kwestiach bezpieczeństwa siłowni jądrowych. Był jednym z pierwszych przedstawicieli nauki na miejscu wypadku. Jako jeden z pierwszych zdał sobie sprawę z rozmiaru awarii. Łącznie na terenie objętym skażeniem przebywał cztery miesiące zamiast dopuszczalnie dwóch lub trzech tygodni. Otrzymana wówczas dawka promieniowania znacznie wpłynęła na jego późniejsze zdrowie.

W pierwszych dniach po wypadku podjął szereg ważnych decyzji, aby ograniczyć jego skutki. Był pomysłodawcą mieszanki materiałów sypkich (piasku, ołowiu, boru) zrzucanych do wnętrza reaktora drogą lotniczą^[3]. Nalegał by już 26 kwietnia została przeprowadzona ewakuacja Prypeci. W pierwszych dniach po wypadku 5-6 razy dziennie brał udział w wykonywaniu lotów rozpoznawczych i zwiadu radiacyjnego od elektrownię. 5 maja został zaproszony na spotkanie Biura Politycznego Komitetu Centralnego KPZR w Moskwie. Tego samego dnia powrócił na miejsce wypadku^[4].

W dniach 25-29 sierpnia 1986 przewodniczył delegacji radzieckiej na konferencji ekspertów MAEA w Wiedniu gdzie przedstawił i zreferował pięciogodzinny raport pt. "Analiza przyczyn wypadku w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej i likwidacja jego skutków^[4]” analizujący przyczyny wypadku i radiologiczne konsekwencje katastrofy^[8]. Wygłoszenie referatu stało się punktem zwrotnym w jego karierze. W Stanach Zjednoczonych został uznany człowiekiem roku 1986^[9]. Istnieje kilka poglądów jak wpłynęło to na jego dalszą karierę. Według jednej wersji, w swoim wystąpieniu Legasow ujawnił szereg tajnych informacji na ujawnienie których nie uzyskał zezwolenia co spotkało się później z niechęcią władz do jego osoby.

Galina Iwanowa, w tym czasie pracownik archiwum Ministerstwa Przemysłu Średniego, który wraz z Akademią Nauk podlegał wówczas Instytutowi Energii Atomowej uważa że działania Legasowa były próbą zdyskredytowania dyrektora badawczego projektu reaktora RBMK, prezydenta Akademii Nauk ZSRR Anatolija Aleksandrowa. W 1987 w niejawnym głosowaniu kandydatura Legasowa nie została wybrana do Rady Naukowej i Technicznej Instytutu (100 za, 129 przeciw). W latach 1986-1987 dwukrotnie awansował do tytułu Bohatera Pracy Socjalistycznej, ale za każdym razem nie zostawał nagradzany. Znana jest wersja, według której sam Michaił Gorbaczow usunął go z listy przedstawionych do odznaczenia mówiąc "Naukowcy mi odradzają tę kandydaturę".

Śmierć

26 kwietnia 1988 w drugą rocznicę awarii, został znaleziony powieszony w swoim mieszkaniu w Moskwie przez swojego syna. Nie była to jego pierwsza próba samobójcza. Jesienią 1987 również próbował odebrać sobie życie zażywając dużą ilość tabletek nasennych podczas pobytu w szpitalu, jednak został odratowany^[9]. Przed śmiercią nagrał pięć kaset magnetofonowych gdzie miał referować o mało znanych faktach związanych z katastrofą. Późniejsze śledztwo było prowadzone pod kątem morderstwa oraz nakłonienia do samobójstwa, jednak nie znaleziono ku temu odpowiednich przesłanek^[9]. Został pochowany na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.

Tragedia miała miejsce w przeddzień drugiej rocznicy awarii w Czarnobylu. Dzień przed tym, jak mężczyzna wrócił do domu z pracy, małżonka zauważyła, że nie odpowiada na telefony kolegów, ale nie zwróciła na to uwagi. W tym czasie syn mieszkał razem z nimi. Następnego dnia wszyscy poszli do pracy, a on jako pierwszy wrócił na przerwę obiadową i zastał ojca powieszonego. Początkowo zgłoszono 2 wersje - morderstwo i doprowadzenie do samobójstwa.

Prywatnie

Miał żonę, Margarite Michajłownę^[4] oraz dwoje dzieci: syna i córkę Ingę (w 1986 wraz z mężem pracowała w ambasadzie ZSRR w Paryżu^[3])^[9].

Wyróżnienia

Nagrody^[4][10]

• Nagroda Państwowa ZSRR za wkład przy tworzeniu nowego kierunku w dziedzinie chemii i technologii - syntezę związków gazu szlachetnego (1976)
• Nagroda Lenina za serię badań nad wykorzystaniem związków gazów szlachetnych i innych związków zawierających fluor w specjalnych dziedzinach nauki i technologii (1984).

Odznaczenia^[4]

• Tytuł honorowy „Wynalazca Państwowego Komitetu ds. Wykorzystywania Energii Atomowej ZSRR” (1966)^[10]
• Order Lenina^[10]
• Order Rewolucji Październikowej^[10]
• Order Czerwonego Sztandaru Pracy^[10]
• Tytuł Bohatera Federacji Rosyjskiej „Za odwagę, odporność, heroizm pokazany w następstwie likwidacji skutków wypadku w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej” (1996, pośmiertnie)^[10]

Międzynarodowa Akademia Ekologii i Bezpieczeństwa Życia ustanowiła pamiątkowy medal akademika W. A. Legasowa, który jest przyznawany za osiągnięcia naukowe i praktyczne w zapewnianiu bezpieczeństwa radiologicznego.

Przypisy

1. ↑ Радиоактивный процесс. 30 лет назад обвиняемых по делу об аварии на Чернобыльской АЭС судили прямо в зоне отчуждения. zona.media. [dostęp 2019-04-15].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
2. ↑ "Chemist, investigator of Chernobyl nuclear accident dies at 51". AP News Archive. The Associated Press. 30 kwietnia 1988.
3. ↑ ^{3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6} Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".. „Moskiewski Komsomolec”, 2017-04-26. 
4. ↑ ^{4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11} Легасов Валерий Алексеевич. veteranrosatom.ru. [dostęp 2019-05-25].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
5. ↑ Как убивали академика Легасова, который провел собственное расследование Чернобыльской катастрофы. mk.ru. [dostęp 2019-05-09].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
6. ↑ Легасов Валерий Алексеевич. dic.academic.ru. [dostęp 2019-05-25].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
7. ↑ Академик Легасов Валерий Алексеевич: биография, награды. 2qm.ru. [dostęp 2019-05-07].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
8. ↑ Associated Press: Chemist, Investigator of Chernobyl Nuclear Accident Dies at 51. apnews.com, 1988-04-30. [dostęp 2019-05-12].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
9. ↑ ^{9,0 9,1 9,2 9,3} Валерий Легасов. 24smi.org. [dostęp 2019-05-25].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".
10. ↑ ^{10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5} Валерий Алексеевич Легасов. towiki.ru. [dostęp 2019-05-25].Błąd Lua: Błąd wewnętrzny: Proces interpretera został zakończony z sygnałem "-129".