Walerij Legasow

Walerij Aleksijewicz Legasow (ros. Валерий Алексеевич Легасов; ur. 1 września 1936 w Tule, zm. 27 kwietnia 1988 w Moskwie) – radziecki chemik nieorganiczny, członek Akademii Nauk ZSRR (1981), pierwszy zastępca dyrektora Instytutu Energii Atomowej.im. I. Kurczatowa (1984-1986), ekspert naukowy komisji śledczej do zbadania przyczyn awarii Czarnobylskiej.

Spis treści

Życiorys

Urodził się 1 września 1936 w Tule w rodzinie robotników. W latach 1949-1954 studiował w szkole nr 56 w Moskwie, uzyskując złoty medal. Obecnie szkoła została nazwana jego imieniem, a jego popiersie wykonane z brązu znajduje się przy wejściu.

W 1961 ukończył Moskiewski Instytut Inżynierii Chemicznej im. D. I. Mendelejewa. Następnie pracował tam jako jako sekretarz Komsomolskiego Komitetu. Od 1962 pracował w szkole podyplomowej w Zakładzie Fizyki Molekularnej Instytutu Energii Atomowej im. I. Kurczatowa, jako młodszy i starszy badacz a następnie naczelnik laboratorium. W 1967 obronił pracę magisterską na temat syntezy związków gazów szlachetnych i badania ich właściwości. W 1972 obronił pracę doktorską (doktor nauk chemicznych) i został mianowany zastępcą dyrektora do pracy naukowej Instytutu Energii Atomowej.

W latach 1978–1983 był profesorem w Moskiewskim Instytucie Fizyki i Technologii a od 1983 aż do śmierci pracował na Wydziale Chemii Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego i kierował wydziałem radiochemii i technologii chemicznej. W 1976 został wybrany członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR a w 1981 jej pełnoprawnym członkiem w Katedrze Chemii Fizycznej i Technologii Materiałów Nieorganicznych. Od 1983 był pierwszym zastępcą dyrektora Instytutu Energii Atomowej I. Kurczatowa.

Osiągnięcia naukowe

Legasow był światowej sławy naukowcem w dziedzinie stosowania metod jądrowych i plazmowych do syntezy i badania właściwości nowych związków z pierwiastkami w nienormalnie wysokich stanach utleniania; technologi jądrowej i plazmowej; technologi oszczędzania energii i energii wodorowej. Pod jego kierownictwem powstała szkoła naukowa chemii nieorganicznej - chemia gazów szlachetnych. Wyniki tych prac w światowej nauce znane są jako efekt Bartletta-Legasowa.

Koncepcja bezpieczeństwa jest kolejnym ważnym obszarem działalności twórczej Legasowa. Jego obszar badań koncentrował się na potrzebach nowej metodologii bezpieczeństwa. Uważał, że konieczne jest sformułowanie nowych zasad bezpieczeństwa i nowoczesnej metodologii, aby to zapewnić bezpieczną eksploatację urządzeń jądrowych.

Katastrofa czarnobylska

26 kwietnia został mianowany w charakterze eksperta z ramienia Instytutu Energii Atomowej członkiem komisji śledczej do zbadania przyczyn awarii Czarnobylskiej. Mimo że z wykształcenia nie był fizykiem jądrowym to specjalizował się w kwestiach bezpieczeństwa siłowni jądrowych. Był jednym z pierwszych przedstawicieli nauki na miejscu wypadku. Jako jeden z pierwszych zdał sobie sprawę z rozmiaru awarii. Łącznie na terenie objętym skażeniem przebywał cztery miesiące zamiast dopuszczalnie dwóch lub trzech tygodni. Otrzymana wówczas dawka promieniowania znacznie wpłynęła na jego późniejsze zdrowie.

W pierwszych dniach po wypadku podjął szereg ważnych decyzji, aby ograniczyć jego skutki. Był pomysłodawcą mieszanki materiałów sypkich (piasku, ołowiu, boru) zrzucanych do wnętrza reaktora drogą lotniczą. Nalegał by już 26 kwietnia została przeprowadzona ewakuacja Prypeci.

W dniach 25-29 sierpnia 1986 przewodniczył delegacji radzieckiej na konferencji ekspertów MAEA w Wiedniu gdzie przedstawił raport analizujący przyczyny wypadku i radiologiczne konsekwencje katastrofy. Wygłoszenie referatu stało się punktem zwrotnym w jego karierze. Istnieje kilka poglądów jak wpłynęło to na jego dalszą karierę. Według jednej wersji, w swoim wystąpieniu Legasow ujawnił szereg tajnych informacji na ujawnienie których nie uzyskał zezwolenia co spotkało się później z niechęcią władz do jego osoby.

Galina Iwanowa, w tym czasie pracownik archiwum Ministerstwa Przemysłu Średniego, który wraz z Akademią Nauk podlegał wówczas Instytutowi Energii Atomowej uważa że działania Legasowa były próbą zdyskredytowania dyrektora badawczego projektu reaktora RBMK, prezydenta Akademii Nauk ZSRR Anatolija Aleksandrowa. W 1987 w niejawnym głosowaniu kandydatura Legasowa nie została wybrana do Rady Naukowej i Technicznej Instytutu (100 za, 129 przeciw). W latach 1986-1987 dwukrotnie awansował do tytułu Bohatera Pracy Socjalistycznej, ale za każdym razem nie zostawał nagradzany. Znana jest wersja, według której sam Michaił Gorbaczow usunął go z listy przedstawionych do odznaczenia mówiąc "Naukowcy mi odradzają tę kandydaturę".

Śmierć

27 kwietnia 1988 w drugą rocznicę awarii, został znaleziony powieszony w swoim mieszkaniu. Na stole pozostawił osobisty pistolet, według późniejszej opinii biegłych pętla została zawiązana profesjonalnie i przy pomocy specjalnej liny używanego przez wspinaczy górskich. Istnieje teoria mówiąca miał on następnego dnia ogłosić swoje wyniki dochodzenia w sprawie przyczyn katastrofy. Przed śmiercią nagrał pięć kaset magnetofonowych gdzie miał referować o mało znanych faktach związanych z katastrofą. Został pochowany na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.