Wypadek w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej

Wypadek w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej (znany również jako katastrofa w Czarnobylu lub katastrofa czarnobylska) - zniszczenie 26 kwietnia 1986 r. czwartego bloku energetycznego Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej położonej w pobliżu miasta Prypeć (Ukraińska SRR, obecnie Ukraina) w wyniku przegrzania reaktora co w konsekwencji doprowadziło do wybuchu mieszaniny piorunującej a następnie pożaru oraz rozprzestrzenienia się substancji promieniotwórczych uwolnionych do atmosfery. Wypadek ten jest uważany za największy tego rodzaju w historii energetyki jądrowej, zarówno pod względem ofiar śmiertelnych, osób dotkniętych jej bezpośrednimi skutkami, jak i pod względem strat ekonomicznych. Uważana jest za jedną z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Została zakwalifikowana do siódmego, najwyższego stopnia w skali INES

W wyniku wypadku 134 osoby dotknięte zostały chorobą popromienną pod różną postacią. Skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar od 125 000 do 146 000 km² terenu na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana z uszkodzonego reaktora chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. W efekcie skażenia ewakuowano i przesiedlono ponad 350 tysięcy osób, w tym  115 tysięcy osób ze strefy o promieniu 30-kilometrów od elektrowni. W związku z konsekwencjami wypadku zmobilizowano znaczne zasoby, ponad 600 tysięcy osób wzięło udział w likwidacji jego następstw.

W ciągu pierwszych trzech miesięcy po wypadku śmierć poniosło 30 osób, kolejne 19 zgonów w latach 1987-2004 można przypisać jego bezpośrednim konsekwencjom. Wysokie dawki promieniowania na którego oddziaływanie byli narażeni członkowie służb ratowniczych oraz likwidatorów, spowodowały lub mogą spowodować dodatkowe 4 tysiące zgonów z powodu długotrwałych skutków promieniowania. Liczby te są jednak znacznie niższe niż liczba ofiar katastrofy funkcjonująca w przestrzeni publicznej.

W przeciwieństwie do ataków atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, wybuch przypominał bardzo potężną "brudną bombę" gdzie skażenie promieniotwórcze stało się głównym czynnikiem rażącym. Cząsteczki wyemitowane do atmosfery w wyniku wybuchu oraz wydobywającej się z wewnątrz reaktora pary wodnej, rozprzestrzeniały różne materiały promieniotwórcze, głównie radionuklidy jodu i cezu. Największe opady zaobserwowano na obszarach w pobliżu reaktora, oraz na terenach należących obecnie do Białorusi, Ukrainy i Rosji.

Wypadek ten stał się wydarzeniem o wielkim znaczeniu społecznym i politycznym dla ZSRR. Wszystko to pozostawiło określony ślad w przebiegu śledztwa w sprawie jego przyczyn. Podejście do interpretacji faktów i okoliczności wypadku zmieniła się z czasem i mimo upływu kilkudziesięciu lat nadal nie ma konsensusu co do przyczyn awarii. Większość naukowców i ekspertów za główną przyczynę katastrofy uważa błędy projektu reaktora pierwotnie skonstruowanego w celu produkcji plutonu do celów militarnych. Chłodzenie lekką wodą i moderacja grafitem umożliwiła stosowanie jako paliwa naturalnego uranu, bez jego uprzedniego wzbogacania. Czyni to z RBMK jeden z najekonomiczniejszych reaktorów. Jednak kombinacja ta oznacza również wzrost reaktywności przy zwiększaniu się ilości pary w rdzeniu reaktora, co utrudnia jego sterowanie i mogło doprowadzić do utraty stabilności reaktora. Właśnie ten defekt był jedną z przyczyn awarii. Przyczyną wtórną były błędy proceduralne. W okresie ZSRR z powodów politycznych eksponowano głównie winę operatorów reaktora.

Elektrownia

Czarnobylska Elektrownia Jądrowa im. W. I. Lenina znajduje się na terytorium Ukrainy (do 1991 Ukraińskiej SRR), 18 km na północny zachód od miejscowości Czarnobyl, 16 km od granicy ukraińsko-białoruskiej i około 110 km od Kijowa. Od 1979 do 1986 administracyjnie podlegała mieście Prypeć oddalonego o 3 km na północny zachód od elektrowni.

Budowa elektrowni rozpoczęła się 1 lutego 1970. W 1986 w eksploatacji były cztery bloki energetyczne: nr I (1978), nr II (1979), nr III (1982) oraz IV (1984). W momencie wypadku trwała budowa kolejnych dwóch bloków nr V (ukończony w 70%) oraz nr VI, także o mocy 1 GW (3200 MW mocy cieplnej) każdy. Łącznie w 1986 elektrownia miała 12800 MW (energia cieplna) i 4000 MW (energia elektryczna).