Wypadek w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej

Wypadek w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej (znany również jako katastrofa w Czarnobylu lub katastrofa czarnobylska) - zniszczenie 26 kwietnia 1986 r. czwartego bloku energetycznego Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej położonej w pobliżu miasta Prypeć (Ukraińska SRR, obecnie Ukraina) w wyniku przegrzania reaktora co w konsekwencji doprowadziło do wybuchu mieszaniny piorunującej a następnie pożaru oraz rozprzestrzenienia się substancji promieniotwórczych uwolnionych do atmosfery. Wypadek ten jest uważany za największy tego rodzaju w historii energetyki jądrowej, zarówno pod względem ofiar śmiertelnych, osób dotkniętych jej bezpośrednimi skutkami, jak i pod względem strat ekonomicznych. Uważana jest za jedną z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Została zakwalifikowana do siódmego, najwyższego stopnia w skali INES

W wyniku wypadku 134 osoby dotknięte zostały chorobą popromienną pod różną postacią. Skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar od 125 000 do 146 000 km² terenu na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana z uszkodzonego reaktora chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. W efekcie skażenia ewakuowano i przesiedlono ponad 350 tysięcy osób, w tym  115 tysięcy osób ze strefy o promieniu 30-kilometrów od elektrowni. W związku z konsekwencjami wypadku zmobilizowano znaczne zasoby, ponad 600 tysięcy osób wzięło udział w likwidacji jego następstw.

W ciągu pierwszych trzech miesięcy po wypadku śmierć poniosło 30 osób, kolejne 19 zgonów w latach 1987-2004 można przypisać jego bezpośrednim konsekwencjom. Wysokie dawki promieniowania na którego oddziaływanie byli narażeni członkowie służb ratowniczych oraz likwidatorów, spowodowały lub mogą spowodować dodatkowe 4 tysiące zgonów z powodu długotrwałych skutków promieniowania. Liczby te są jednak znacznie niższe niż liczba ofiar katastrofy funkcjonująca w przestrzeni publicznej.

W przeciwieństwie do ataków atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, wybuch przypominał bardzo potężną "brudną bombę" gdzie skażenie promieniotwórcze stało się głównym czynnikiem rażącym. Cząsteczki wyemitowane do atmosfery w wyniku wybuchu oraz wydobywającej się z wewnątrz reaktora pary wodnej, rozprzestrzeniały różne materiały promieniotwórcze, głównie radionuklidy jodu i cezu. Największe opady zaobserwowano na obszarach w pobliżu reaktora, oraz na terenach należących obecnie do Białorusi, Ukrainy i Rosji.

Wypadek ten stał się wydarzeniem o wielkim znaczeniu społecznym i politycznym dla ZSRR. Wszystko to pozostawiło określony ślad w przebiegu śledztwa w sprawie jego przyczyn. Podejście do interpretacji faktów i okoliczności wypadku zmieniła się z czasem i mimo upływu kilkudziesięciu lat nadal nie ma konsensusu co do przyczyn awarii. Większość naukowców i ekspertów za główną przyczynę katastrofy uważa błędy projektu reaktora pierwotnie skonstruowanego w celu produkcji plutonu do celów militarnych. Chłodzenie lekką wodą i moderacja grafitem umożliwiła stosowanie jako paliwa naturalnego uranu, bez jego uprzedniego wzbogacania. Czyni to z RBMK jeden z najekonomiczniejszych reaktorów. Jednak kombinacja ta oznacza również wzrost reaktywności przy zwiększaniu się ilości pary w rdzeniu reaktora, co utrudnia jego sterowanie i mogło doprowadzić do utraty stabilności reaktora. Właśnie ten defekt był jedną z przyczyn awarii. Przyczyną wtórną były błędy proceduralne. W okresie ZSRR z powodów politycznych eksponowano głównie winę operatorów reaktora.