Kalendarium katastrofy w Czarnobylu

Kalendarium Katastrofy w Czarnobylu – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów planów budowy elektrowni jądrowej aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń powiązanych z tematyką Katastrofy w Czarnobylu.

Spis treści

1960 - 1969

Plany budowy nowej elektrowni jądrowej.

• 18 stycznia 1967 - Państwowy Komitet Planowania ZSRR zaleca usytuowanie przyszłej elektrowni jądrowej mającej wykorzystywać reaktory typu RBMK w rejonie wsi Kopaczi na północ od Kijowa. Znajduje się ona na bezproduktywnych terenach na prawy brzegu rzeki Prypeć, 12 km od miasta Czarnobyl. Wybrana lokalizacja spełnia wszystkie kryteria dotyczące lokalizacji tego rodzaju obiektów tj. odległość od zbiorników wodnych, rozbudowana sieć dróg oraz bliskie sąsiedztwo Kijowa. Miejsce budowy elektrowni zostało wybrane po dokonaniu badań i ekspertyz geologicznych ponad 16 innych lokalizacji w rejonie Kijowa między innymi Winnicy i Żytomierza.

• 2 lutego 1967 - Uchwałą Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i Rady Ministrów ZSRR zatwierdzono i przyjęto zalecenia Państwowego Komitetu Planowania ZSRR dotyczące lokalizacji i budowy elektrowni jądrowej zlokalizowanej w rejonie wsi Kopaczi na północ od Kijowa na terenie USRR. Przyszłej elektrowni nadano nazwę Czarnobylska Elektrownia Jądrowa.
• 1969 - Podjęto decyzję o zlokalizowaniu w rejonie przyszłej elektrowni jądrowej instalacji radzieckiego strategicznego radaru pozahoryzontalnego systemu Duga.

• Czerwiec 1969 - Podjęto decyzję o wykorzystaniu w budowie przyszłej elektrowni reaktorów typu RBMK 1000 zostało to określone na mocy wspólnej decyzji Ministerstwa Energetyki ZSRR i Ministerstwa Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR na podstawie opracowania Uralskiego Oddziału Instytutu Teploenergoproekt oraz projektu Instytutu Hydroproject.

1970 - 1979

Budowa Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej oraz miasta Prypeć.

• 1 stycznia 1970 - Powołano dyrekcję przyszłej Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
• 4 lutego 1970 - Rozpoczęto budowę miasta Prypeć.
• Kwiecień 1970 - Mianowano dyrektora budowanej Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, został nim Wiktor Briuchanow.
• Maj 1970 - Rozpoczęto prace budowlane pod budowę fundamentów bloku nr 1 Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
• Czerwiec 1971 - Oddano do użytku pierwszy blok dziewięćdziesięcio-mieszkaniowy w Prypeci.
• Lipiec 1971 - Zakończono budowę linii przesyłowych 110 kV podstacji Czarnobyl.
• Sierpień 1971 - Oddano do użytku podstawowe udogodnienia w mieście: sieć wodociągową, kanalizacyjną i ciepłowniczą.
• 14 kwietnia 1972 - Zgodnie z dekretem Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR nowo powstałemu miastu nadano nazwę "Prypeć" na cześć rzeki nad która zostało zbudowane.
• Grudzień 1972 - Oddano do użytku pierwszą szkołę w mieście - Szkołę Średnią nr 1.
• Październik 1976 - Rozpoczęto napełnianie zbiornika chłodzącego.
• 1979 - Miasto Prypeć uzyskuje prawa miejskie.

1980 - 1989

• Listopad 1985 - Ostatni spis ludności Prypeci.
• 25 kwietnia 1986
  • 2:30 - Rozpoczyna się proces zmniejszania mocy reaktora nr 4 z 3200 MW do 1700 MW.
  • 13:50 - Moc reaktora osiąga 1700 MW, w związku z czym technicy wyłączają awaryjny system chłodzenia z uwagi na to że mógłby on zakłócić przebieg testu.
  • 14:00 - Organ kontrolny Ukraińskich sieci energetycznych powiadamia telefoniczne dyrekcję elektrowni o zwiększenie mocy wytwórczej.
  • 23:00 - Dyrekcja otrzymuje ponowną zgodę na przeprowadzenie testu bezpieczeństwa.
  • 23:59 - Nocna zmiana rozpoczyna pracę.

• 26 kwietnia 1986
  • 0:15 - Pełnię obowiązków przejmuje nocna zmiana. Moc reaktora utrzymuje się na poziomie 700 MW.
  • 0:28 - Reaktora osiąga 500 MW, technicy ze zmiany wyłączają automatyczny system kontroli mocy; przez wadliwy stabilizator nie można ustalić docelowej wartości mocy wyjściowej; moc reaktora spada do poziomu 30 megawatów, co w tym typie reaktora oznacza wzrost stężenia izotopu ksenonu-135 zmniejszenie reaktywność reaktora przez wzrost stężenia ksenonu-135
  • 0:32 - Aby zwiększyć moc wyjściową reaktora, niektóre z prętów regulacyjnych zostają usunięte; jednakże można uzyskać 7 procent mocy wyjściowej reaktora, czyli 200 megawatów [jest to spowodowane drastycznym wzrostem zatrucia ksenonowego]; przepisy nakazują wyłączenie reaktora, jeżeli moc znajdzie się poniżej 20%, niestety obsługa techniczna ignoruje ten fakt, oraz to że w rdzeniu nie ma wystarczającej liczby prętów regulacyjnych; zostaje podjęta decyzja o przejściu do kolejnej fazy testów
  • 1:03 - Postanawiano wyłączyć dodatkowe chłodzenie reaktora w postaci czterech głównych pomp chłodzących. Zmiana temperatury powoduje nieprzewidziany spadek mocy.
  • 1:18 - Komputer nakazuje bezwarunkowo wyłączyć reaktor. Technicy ignorują go, wyłączając systemy bezpieczeństwa i wyciągając kilka kolejnych prętów kontrolnych
  • 1:21 - Moc reaktora stabilizuje się na poziomie 200 MW.
  • 1:23:04 - Rozpoczyna się główny test. Obsługa techniczna zamyka zawór zasilający głównej turbiny, a przez to odcinają dopływ energii do reaktora; technicy zamykają kanały paliwowe, aby dokonać pomiarów wytwarzanego prądu; następuje kolejny wzrost emisji neutronów, który oznacza przyspieszenie reakcji rozszczepiania w rdzeniu reaktora, a jednocześnie dalszy wzrost aktywności; atomowa reakcja łańcuchowa wymyka się spod kontroli
  • 1:23:35 - wydanie polecenia o natychmiastowym wyłączeniu reaktora; w tego typu reaktorach procedura zamknięcia wymaga wstawienia z powrotem wszystkich prętów paliwowych; najpoważniejszą wadą techniczną czarnobylskiego reaktora było zwiększenie reaktywności bloków grafitowych [które są głównym czynnikiem spowalniającym] podczas wstawiania prętów do rdzenia
  • 1:23:40 - Reaktor samoczynnie rozpędza się, a w jego wnętrzu wytrąca się wodór. Prowadnice prętów wyginają się od ciepła. Ktoś wciska przycisk "skram". Na chwilę przed wybuchem, moc reaktora osiąga 30000 MW.
  • 1:23:44 -  umieszczenie z powrotem w rdzeniu reaktora 250 prętów paliwowych, które podniosły emisję neutronów; reaktywność atomowa osiąga poziom, w którym neutrony natychmiastowe mogą zapoczątkować atomową reakcję łańcuchową [jest to tak zwana reakcja krytyczna na neutronach natychmiastowych]; moc reaktora nagle wzrasta sto razy od wartości roboczej; następuje wykrzywienie prętów paliwowych przez wysoką temperaturę, co uniemożliwia ich pełne zanurzenie w rdzeniu reaktora; w wysokiej temperaturze elementy paliwowe topią się , uwalniając wodór, który łącząc się z tlenem z powietrza, tworzy mieszankę piorunującą; kilka sekund później gaz zapala się powodując eksplozję; związki promieniotwórcze zostają wyrzucone wysoko w powietrze, za sprawą palącego się grafitu; jod-131 i cez-137 tworzą śmiertelne aerozole i w postaci radioaktywnych chmur, pokonują tysiące kilometrów
  • 1:23:47 - Mieszanina wodoru i innych gazów zapala się i rozsadza ważącą 2000 ton kopułę przeciwradiacyjną, która burzy budynek bloku czwartego. W całej elektrowni gaśnie światło.
  • 1:24 - następuje druga eksplozja, wyrzucając szczątki reaktora w powietrze. Gorący grafit, w połączeniu z tlenem, momentalnie zapala się. Po reaktorze czwartym zostaje tylko krater. Cały budynek 3 i 4 bloku momentalnie staje w ogniu.
  • 1:26 - Centrala telefoniczna elektrowni powiadamia straż pożarną o pożarze dachu reaktora nr 4.
  • 1:28 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki przyzakładowej straży pożarnej pod dowództwem por. Władimira Prawika.
  • 1:35 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki straży pożarnej z Prypeci pod dowództwem por. Wiktora Kibenoka.
  • 1:40 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki straży pożarnej z Czarnobyla pod dowództwem mjr. Leonida Tielatnikowa.
  • 1:56 - Dowództwo nad akcją przejmuje mjr. Leonid Tielatnikow.
  • 2:10 - Ugaszono pożar na dachu hali turbin.
  • 2:30 - Ugaszono pożar w budynku głównym hali reaktora.
  • 3:30 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki straży pożarnej z Kijowa.
  • 4:50 - Zlokalizowano główne ognisko pożaru.
  • 5:00 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 3.
  • 6:35 - Zakończenie akcji gaśniczej. Ugaszono wszystkie pożary.
  • 8:00 - 9:00 - Żądanie dyrektora elektrowni, Wiktora Briuchanowa o przeprowadzenie ewakuacji ludności z Prypeci.
  • 22:30 - Poza granicami miasta rozpoczęto gromadzenie środków transportu w przypadku podjęcia decyzji o ewakuacji ludności.
  • 23:00 - Rozpoczęto posiedzenie rządowej komisji na temat możliwość ewakuacji ludności z Prypeci.

• 27 kwietnia 1986
  • 1:13 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 1.
  • 2:00 - Zakończono gromadzenie środków transportu. Łącznie na granicach miasta zgromadzono 1225 autobusów (w tym 144 autobusów do przewozu sanitarnego zaopatrzenia), 360 samochodów ciężarowych, dodatkowo na stacji kolejowej Janów podstawiono dwa pociągi mogące pomieścić 1500 osób.
  • 2:13 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 2.
  • 7:00 - Przewodniczący komisji rządowej publicznie obwieszcza decyzję o przeprowadzeniu (w założeniach czasowej) ewakuacji Prypeci.
  • 11:00 - Przyjazd autobusów do miasta.
  • 13:10 - Nadanie komunikatu z miejskiego radiowęzła o czasowej ewakuacji miasta.
  • 13:50 - Sprawdzanie domów przez oddziały milicji.
  • 14:00 - Przyjazd autobusów do miejsc zbiórek i rozpoczęcie właściwej ewakuacji.
  • 16:30 - Zakończenie ewakuacji. W sumie ewakuowano 49 360 osób w tym 15 500 dzieci oraz 254 osoby z sąsiedniego Janowa.
  • 18:20 - Ponowne sprawdzenie domów przez oddziały milicji. Znaleziono 20 osób, które chciały uniknąć ewakuacji.

• 28 kwietnia 1986
  • 9:30 - Personel szwedzkiej elektrowni jądrowej "Forsmark" odnotowuje gwałtowny wzrost promieniowania radioaktywnego.
• 10 październik 1986 - Wznowiono prace przy budowie bloków V i VI.
• 24 kwietnia 1987 - Wstrzymano prace przy budowie budowie bloków V i VI.
• 23 maj 1987 - Zdecydowano ostateczne anulowanie budowy bloków V i VI.