Kalendarium katastrofy w Czarnobylu

Kalendarium Katastrofy w Czarnobylu – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów planów budowy elektrowni jądrowej aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń powiązanych z tematyką Katastrofy w Czarnobylu.

Spis treści

1960 - 1969

Plany budowy nowej elektrowni jądrowej.

• 18 stycznia 1967 - Państwowy Komitet Planowania ZSRR zaleca usytuowanie przyszłej elektrowni jądrowej mającej wykorzystywać reaktory typu RBMK w rejonie wsi Kopaczi na północ od Kijowa. Znajduje się ona na bezproduktywnych terenach na prawy brzegu rzeki Prypeć, 12 km od miasta Czarnobyl. Wybrana lokalizacja spełnia wszystkie kryteria dotyczące lokalizacji tego rodzaju obiektów tj. odległość od zbiorników wodnych, rozbudowana sieć dróg oraz bliskie sąsiedztwo Kijowa. Miejsce budowy elektrowni zostało wybrane po dokonaniu badań i ekspertyz geologicznych ponad 16 innych lokalizacji w rejonie Kijowa między innymi Winnicy i Żytomierza.

• 2 lutego 1967 - Uchwałą Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i Rady Ministrów ZSRR zatwierdzono i przyjęto zalecenia Państwowego Komitetu Planowania ZSRR dotyczące lokalizacji i budowy elektrowni jądrowej zlokalizowanej w rejonie wsi Kopaczi na północ od Kijowa na terenie USRR. Przyszłej elektrowni nadano nazwę Czarnobylska Elektrownia Jądrowa.
• 1969 - Podjęto decyzję o zlokalizowaniu w rejonie przyszłej elektrowni jądrowej instalacji radzieckiego strategicznego radaru pozahoryzontalnego systemu Duga.

• Czerwiec 1969 - Podjęto decyzję o wykorzystaniu w budowie przyszłej elektrowni reaktorów typu RBMK 1000 zostało to określone na mocy wspólnej decyzji Ministerstwa Energetyki ZSRR i Ministerstwa Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR na podstawie opracowania Uralskiego Oddziału Instytutu Teploenergoproekt oraz projektu Instytutu Hydroproject.

1970 - 1979

Budowa Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej oraz miasta Prypeć.

• 1 stycznia 1970 - Powołano dyrekcję przyszłej Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
• 4 lutego 1970 - Rozpoczęto budowę miasta Prypeć.
• Kwiecień 1970 - Mianowano dyrektora budowanej Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, został nim Wiktor Briuchanow.
• Maj 1970 - Rozpoczęto prace budowlane pod budowę fundamentów bloku nr 1 Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
• Czerwiec 1971 - Oddano do użytku pierwszy blok dziewięćdziesięcio-mieszkaniowy w Prypeci.
• Lipiec 1971 - Zakończono budowę linii przesyłowych 110 kV podstacji Czarnobyl.
• Sierpień 1971 - Oddano do użytku podstawowe udogodnienia w mieście: sieć wodociągową, kanalizacyjną i ciepłowniczą.
• 14 kwietnia 1972 - Zgodnie z dekretem Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR nowo powstałemu miastu nadano nazwę "Prypeć" na cześć rzeki nad która zostało zbudowane.
• Grudzień 1972 - Oddano do użytku pierwszą szkołę w mieście - Szkołę Średnią nr 1.
• Październik 1976 - Rozpoczęto napełnianie zbiornika chłodzącego.
• 1979 - Miasto Prypeć uzyskuje prawa miejskie.

1980 - 1989

• Listopad 1985 - Ostatni spis ludności Prypeci.
• 25 kwietnia 1986
  • 1:00 - Zgodnie z pierwotnym planem rozpoczęto przygotowania do testu.
  • 2:30 - Rozpoczyna się proces zmniejszania mocy reaktora nr 4 z 3200 MW do 1600 MW.
  • 3:47 - Zmniejszono moc cieplną do 1600 MW czyli o 50% mocy nominalnej.
  • 13:50 - Moc reaktora osiąga 1600 MW, w związku z czym technicy wyłączają awaryjny system chłodzenia z uwagi na to że mógłby on zakłócić przebieg testu.
  • 14:00 - Moc reaktora utrzymuje się na poziomie 1600 MW. Na wniosek centrum dystrybucyjnego sieci energetycznych w Kijowie, zwiększano mocy wytwórczą reaktora. Test został wstrzymany.
  • 23:00 - Dyrekcja otrzymuje ponowną zgodę na przeprowadzenie testu bezpieczeństwa.
  • 23:59 - Nocna zmiana rozpoczyna pracę.

• 26 kwietnia 1986
  • 0:15 - Pełnię obowiązków przejmuje nocna zmiana. Moc reaktora utrzymuje się na poziomie 700 MW.
  • 0:28 - Reaktora osiąga 500 MW, technicy ze zmiany wyłączają automatyczny system kontroli mocy; przez wadliwy stabilizator nie można ustalić docelowej wartości mocy wyjściowej; moc reaktora spada do poziomu 30 megawatów, co w tym typie reaktora oznacza wzrost stężenia izotopu ksenonu-135 zmniejszenie reaktywność reaktora przez wzrost stężenia ksenonu-135
  • 0:32 - Aby zwiększyć moc wyjściową reaktora, niektóre z prętów regulacyjnych zostają usunięte; jednakże można uzyskać 7 procent mocy wyjściowej reaktora, czyli 200 megawatów [jest to spowodowane drastycznym wzrostem zatrucia ksenonowego]; przepisy nakazują wyłączenie reaktora, jeżeli moc znajdzie się poniżej 20%, niestety obsługa techniczna ignoruje ten fakt, oraz to że w rdzeniu nie ma wystarczającej liczby prętów regulacyjnych; zostaje podjęta decyzja o przejściu do kolejnej fazy testów
  • 1:03 - Postanawiano wyłączyć dodatkowe chłodzenie reaktora w postaci czterech głównych pomp chłodzących. Zmiana temperatury powoduje nieprzewidziany spadek mocy.
  • 1:18 - Komputer nakazuje bezwarunkowo wyłączyć reaktor. Technicy ignorują go, wyłączając systemy bezpieczeństwa i wyciągając kilka kolejnych prętów kontrolnych
  • 1:21 - Moc reaktora stabilizuje się na poziomie 200 MW.
  • 1:23:04 - Rozpoczyna się główny test. Obsługa techniczna zamyka zawór zasilający głównej turbiny, a przez to odcinają dopływ energii do reaktora; technicy zamykają kanały paliwowe, aby dokonać pomiarów wytwarzanego prądu; następuje kolejny wzrost emisji neutronów, który oznacza przyspieszenie reakcji rozszczepiania w rdzeniu reaktora, a jednocześnie dalszy wzrost aktywności; atomowa reakcja łańcuchowa wymyka się spod kontroli
  • 1:23:35 - wydanie polecenia o natychmiastowym wyłączeniu reaktora; w tego typu reaktorach procedura zamknięcia wymaga wstawienia z powrotem wszystkich prętów paliwowych; najpoważniejszą wadą techniczną czarnobylskiego reaktora było zwiększenie reaktywności bloków grafitowych [które są głównym czynnikiem spowalniającym] podczas wstawiania prętów do rdzenia
  • 1:23:40 - Reaktor samoczynnie rozpędza się, a w jego wnętrzu wytrąca się wodór. Prowadnice prętów wyginają się od ciepła. Ktoś wciska przycisk "skram". Na chwilę przed wybuchem, moc reaktora osiąga 30000 MW.
  • 1:23:44 -  umieszczenie z powrotem w rdzeniu reaktora 250 prętów paliwowych, które podniosły emisję neutronów; reaktywność atomowa osiąga poziom, w którym neutrony natychmiastowe mogą zapoczątkować atomową reakcję łańcuchową [jest to tak zwana reakcja krytyczna na neutronach natychmiastowych]; moc reaktora nagle wzrasta sto razy od wartości roboczej; następuje wykrzywienie prętów paliwowych przez wysoką temperaturę, co uniemożliwia ich pełne zanurzenie w rdzeniu reaktora; w wysokiej temperaturze elementy paliwowe topią się , uwalniając wodór, który łącząc się z tlenem z powietrza, tworzy mieszankę piorunującą; kilka sekund później gaz zapala się powodując eksplozję; związki promieniotwórcze zostają wyrzucone wysoko w powietrze, za sprawą palącego się grafitu; jod-131 i cez-137 tworzą śmiertelne aerozole i w postaci radioaktywnych chmur, pokonują tysiące kilometrów
  • 1:23:47 - Mieszanina wodoru i innych gazów zapala się i rozsadza ważącą 2000 ton kopułę przeciwradiacyjną, która burzy budynek bloku czwartego. W całej elektrowni gaśnie światło.
  • 1:24 - następuje druga eksplozja, wyrzucając szczątki reaktora w powietrze. Gorący grafit, w połączeniu z tlenem, momentalnie zapala się. Po reaktorze czwartym zostaje tylko krater. Cały budynek 3 i 4 bloku momentalnie staje w ogniu.
  • 1:26 - Centrala telefoniczna elektrowni powiadamia straż pożarną o pożarze dachu reaktora nr 4.
  • 1:28 - Na miejsce zdarzenia docierają trzy jednostki (autocysterna, autopompa i ciężarówka z wężami) przyzakładowej straży pożarnej pod dowództwem por. Władimira Prawika w liczbie 14-stu strażaków.
  • 1:35 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki straży pożarnej z Prypeci pod dowództwem por. Wiktora Kibenoka.
  • 1:40 - Na miejsce zdarzenia docierają jednostki straży pożarnej z Czarnobyla.
  • 1:46 - Dowództwo nad akcją przejmuje przybyły mjr. Leonid Tielatnikow.
  • 2:00 - Do elektrowni przybył dyrektor Wiktor Briuchanow.
  • 2:10 - Ugaszono główne ogniska pożaru na dachu maszynowni.
  • 2:30 - Ugaszono główne ogniska pożaru na dachu hali głównej reaktora.
  • 3:22 - Na miejsce zdarzenia dociera pierwsza grupa operacyjna z dowództwa straży pożarnych z Kijowa.
  • 4:50 - Zlokalizowano główne ognisko pożaru.
  • 5:00 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 3.
  • 5:00 - Ostatecznie ugaszono wszystkie pożary na dachu maszynowni i hali głównej rektora.
  • 6:35 - Zakończenie akcji gaśniczej. Ugaszono wszystkie pożary.
  • 8:00 - W elektrowni rozpoczyna pracę nowa zmiana.
  • 8:00 - 9:00 - Żądanie dyrektora elektrowni, Wiktora Briuchanowa o przeprowadzenie ewakuacji ludności z Prypeci.
  • 22:30 - Poza granicami miasta rozpoczęto gromadzenie środków transportu w przypadku podjęcia decyzji o ewakuacji ludności.
  • 22:00 - Rozpoczęto posiedzenie rządowej komisji na temat możliwość ewakuacji ludności z Prypeci.

• 27 kwietnia 1986
  • 1:13 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 1.
  • 2:00 - Zakończono gromadzenie środków transportu. Łącznie na granicach miasta zgromadzono 1225 autobusów (w tym 144 autobusów do przewozu sanitarnego zaopatrzenia), 360 samochodów ciężarowych, dodatkowo na stacji kolejowej Janów podstawiono dwa pociągi mogące pomieścić 1500 osób.
  • 2:13 - Ze względów bezpieczeństwa wyłączono z eksploatacji blok energetyczny nr 2.
  • 7:00 - Przewodniczący komisji rządowej publicznie obwieszcza decyzję o przeprowadzeniu (w założeniach czasowej) ewakuacji Prypeci.
  • 10:00 - Rozpoczęto akację gaszenia płonącego grafitu. Codziennie kilkanaście śmigłowców wykonuje loty nad reaktor z ładunkiem piasku, boru, dolomitu, gliny i ołowiu.
  • 11:00 - Przyjazd autobusów do miasta.
  • 13:10 - Nadanie komunikatu z miejskiego radiowęzła o czasowej ewakuacji miasta.
  • 13:50 - Sprawdzanie domów przez oddziały milicji.
  • 14:00 - Przyjazd autobusów do miejsc zbiórek i rozpoczęcie właściwej ewakuacji.
  • 16:30 - Zakończenie ewakuacji. W sumie ewakuowano 49 360 osób w tym 15 500 dzieci oraz 254 osoby z sąsiedniego Janowa. Autobusami ewakuowano 34 000 osób, dwoma pociągami ze stacji Janów ok. tysiąca osób. Pozostała część mieszkańców ewakuowała się własnymi środkami transportu.
  • 18:20 - Ponowne sprawdzenie domów przez oddziały milicji. Znaleziono 20 osób, które chciały uniknąć ewakuacji.

• 28 kwietnia 1986
  • 9:30 - Personel szwedzkiej elektrowni jądrowej "Forsmark" odnotowuje gwałtowny wzrost promieniowania radioaktywnego.
  • 18:00 - Radio BBC publicznie podaje informację o odnotowaniu na obszarze Europy wzrostu poziomu promieniowania radioaktywnego. Podejrzewa się że doszło do wypadku jądrowego w elektrowni w Czarnobylu.
  • 21:00 - W głównym programie informacyjnym "Wremia" zostaje podana informacja o wystąpieniu awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.
• 2 maja 1986 - Rozpoczęto drugi etap ewakuacji ludności obejmujący strefę w promieniu 10 km od elektrowni.
• 3 maja 1986 - Zakończono drugi etap ewakuacji ludności obejmujący strefę w promieniu 10 km od elektrowni. Ewakuacji zostało poddanych ok. 10 000 osób.
• 4 maja 1986 - Rozpoczęto trzeci etap ewakuacji ludności obejmujący strefę w promieniu 30 km od elektrowni.
• 5 maja 1986 - Zakończono trzeci etap ewakuacji ludności obejmujący strefę w promieniu 30 km od elektrowni. Oprócz ewakuacji mieszkańców miasta Czarnobyl. poddano ewakuacji także 50 wsi rejonu Homelskiego na Białorusi.
• 10 maja 1986 - Po blisko 13 dniach i 1 800 lotach śmigłowców nad reaktor zakończono akcję gaszenia płonącego grafitu. W sumie do wnętrza reaktora zrzucono 5 000 ton materiałów sypkich. W tym: 40 ton związków boru, 2 400 ton ołowiu, 1 800 ton piasku, gliny, 600 ton dolomitu oraz fosforany sodu i roztwory polimerów.
• 14 maja 1986
  • 21:00 - W głównym programie informacyjnym "Wremia" przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow wydaje oświadczenie o sytuacji w elektrowni w Czarnobylu.
• 19 maja 1986 - Rozpoczęto używanie zdalnie sterowanych pojazdów przy oczyszczaniu terenu elektrowni.
• 1 października 1986 - Wznowiono eksploatację bloku energetycznego nr 1.
• 10 października 1986 - Wznowiono prace przy budowie bloków V i VI.
• 5 listopada 1986 - Wznowiono eksploatację bloku energetycznego nr 2.
• 24 kwietnia 1987 - Wstrzymano prace przy budowie budowie bloków V i VI.
• 23 maja 1987 - Zdecydowano ostateczne anulowanie budowy bloków V i VI.
• 3 grudnia 1987 - Wznowiono eksploatację bloku energetycznego nr 3.
• 22 grudnia 1988 - Specjaliści radzieccy wydają oświadczenie w którym informują o tym że sarkofag będzie spełniać swoją funkcję jeszcze przez jedynie 20 do 30 lat.